مجازات قتل عمد در قانون مجازات اسلامی ایران به طور کلی قصاص است. قصاص به معنای مجازات برابر با جرم انجام شده است و در مورد قتل عمد، به معنای اعدام قاتل به درخواست اولیای دم (خانواده مقتول) است.
اما مجازات قتل عمد می تواند به شکل های مختلفی باشد:
- قصاص نفس: اصلی ترین مجازات قتل عمد، قصاص است. در این حالت، قاتل به درخواست اولیای دم به همان شیوه ای که قتل رخ داده است، مجازات می شود. اگر اولیای دم بخواهند، می توانند از قصاص گذشت کرده و دیه یا خسارت مالی دریافت کنند.
- دیه: اگر اولیای دم رضایت دهند و قاتل را ببخشند، می توانند به جای قصاص، درخواست دیه کنند که مبلغی معین به عنوان غرامت پرداخت می شود.
- حبس تعزیری: اگر قصاص اجرا نشود، قاتل ممکن است به حبس محکوم شود. مثلا در مواردی که ولی دم از حق قصاص خود صرف نظر کند و بخواهد قاتل به زندان محکوم شود.
- تخفیف در مجازات: در برخی شرایط خاص، ممکن است مجازات قاتل تخفیف یابد. مثلا در مواردی که اولیای دم از قصاص صرف نظر کنند یا قاتل موفق به جلب رضایت شود.
در مواردی که شرایط قتل عمد وجود نداشته باشد یا شرایط خاصی (مانند دفاع مشروع) در پرونده مطرح شود، ممکن است مجازات های دیگری نظیر دیه یا حبس تعیین شود.
شرایط قصاص:
قصاص تنها در صورتی اجرا می شود که قاتل و مقتول شرایط لازم را داشته باشند (مثلا قاتل عاقل و بالغ باشد و مقتول مسلمان باشد).
اولیای دم می توانند از حق قصاص خود صرف نظر کنند و دیه یا مجازات دیگری بخواهند.
به طور کلی، قانون مجازات اسلامی بر اساس اصل قصاص، تأکید زیادی بر برابری مجازات با جرم ارتکاب یافته دارد، اما امکان سازش و دریافت دیه به جای قصاص نیز در این قانون پیش بینی شده است.