اگر همسرم بگوید من تمکین نکردهام، چطور میتوانم در دادگاه ثابت کنم ناشزه نیستم یا مشکل را قانونی حل کنم؛ چه مدارکی لازم است و چه وقتهایی اصلاً عدم تمکین، نشوز حساب نمیشود؟
دعوای نشوز در حقوق خانواده، صرفاً یک اختلاف خانوادگی نیست؛ بلکه دعوایی است که میتواند بر نفقه، امکان طرح برخی دعاوی بعدی و مسیر تصمیمگیری دادگاه اثر مستقیم بگذارد. از همین رو، «رفع نشوز» بیش از آنکه به شعار و ادعا تکیه کند، به اقدام حقوقی دقیق، اعلام آمادگی رسمی، و اثبات عذر موجه یا تحقق تمکین با ادله معتبر نیاز دارد.
به چه شیوهای میتوان ادعای نشوز را در دادگاه بیاثر کرد؟
در عمل، رفع دعوای نشوز یعنی دفاع مؤثر در برابر دعوای الزام به تمکین یا برگرداندن آثار ناشزهبودن است. زوجه باید آمادگی خود را برای تمکین بهصورت رسمی (اظهارنامه، لایحه، حضور در جلسات دادگاه و مشاوره) اعلام کند و همزمان عذر موجه را با ادله قابل استناد ثابت نماید؛ مانند حق حبس، فراهمنشدن مسکن متناسب، یا خوف ضرر. استفاده از تأمین دلیل، گزارش کلانتری، شهادت شهود و کارشناسی نیز مفید است. پس از رأی، با اثبات رجوع و تمکین میتوان رفع اثر و بازگشت نفقه را مطالبه کرد.
برای اثبات تمکین و پایاندادن به عنوان ناشزه، چه مدارکی کاربردیتر است؟
برای اثبات تمکین و رفع عنوان ناشزه، بهترین اقدام «اعلام آمادگی مکتوب» است: ارسال اظهارنامه به نشانی زوج، درخواست تعیین وقت سازش/مشاوره و ارائه لایحه در پرونده تمکین. سپس، مراجعه واقعی به منزل معرفیشده و تنظیم صورتجلسه کلانتری یا شورا، گرفتن رسید تحویل کلید یا حضور در محل، و تهیه استشهادیه از مطلعین، قرائن مهم محسوب میشود. اگر زوج مسکن را معرفی نکند یا مانع ورود شود، همین اسناد به نفع زوجه ارزیابی خواهد شد.
در چه وضعیتهایی عدم تمکین، نشوز محسوب نمیشود و نفقه قابل مطالبه است؟
زن هرگاه «عذر موجه» برای عدم سکونت یا عدم تمکین داشته باشد، ناشزه شناخته نمیشود و آثار نشوز بر او بار نمیگردد. از مهمترین موارد: حق حبس تا دریافت مهریه در شرایط قانونی، خوف ضرر بدنی/مالی/شرافتی و اختیار مسکن جداگانه با اثبات در دادگاه، تهیهنشدن مسکن متناسب و امن از سوی زوج، یا رفتارهای مخاطرهآمیز و آزاردهنده که ادامه زندگی را غیرمتعارف کند. اثبات هر مورد با سند، گزارش، شهادت و نظر کارشناس انجام میشود.