اگر کسی با خبر یا اجازه صاحب امضا، امضای او را روی یک سند بزند، آیا جرم است یا نه؟ فرق امضای نمایندگی با جعل چیست؟ و اگر بعداً اختلاف پیش بیاید، تکلیف مسئولیت چه میشود؟
در حقوق کیفری، امضا صرفاً یک خط ساده نیست؛ نشان انتساب سند به شخص است و اعتبار معاملات و اسناد تا حد زیادی بر آن استوار میشود. به همین دلیل، قانون در برابر رفتارهایی که حقیقت انتساب را مخدوش کند حساس است و معیار اصلی را «قصد تقلب» و اثرگذاری آن بر حقوق دیگران قرار میدهد. بنابراین صرفِ اطلاع یا حتی رضایت صاحب امضا، همیشه بهتنهایی برای خروج از عنوان جعل کافی نیست و موضوع به کیفیتِ امضا و نحوه ارائه سند به دیگران وابسته است.
امضای دیگری با اطلاع او، در چه شرایطی جعل تلقی میشود؟
اگر امضا بهگونهای درج شود که سند را بهعنوان امضای شخصِ صاحب امضا معرفی کند و هدف یا نتیجه آن فریب اشخاص ثالث، تغییر حقیقتِ انتساب یا ایجاد اثر حقوقی بر مبنای این انتساب باشد، امکان تحقق عنوان جعل همچنان مطرح است؛ زیرا معیار، صرفاً رضایت داخلی نیست، بلکه «تقلب» و مخدوش شدن اعتماد به سند است. در مقابل، اگر امضا بهصورت شفاف با عنوان نمایندگی انجام شود، مسیر حقوقی متفاوت میگردد.
اجازه صاحب امضا چه اثری بر مسئولیت کیفری دارد و آیا همیشه رافع اتهام است؟
اجازه صاحب امضا ممکن است در برخی پروندهها از حیث فقدان تقلب نسبت به خودِ او مؤثر باشد، اما اگر سند با همان امضا برای اثبات مطلبی خلاف واقع به اشخاص ثالث ارائه شود، رضایت صاحب امضا لزوماً مانع تعقیب نیست. همچنین اگر اجازه ثابت نشود یا حدود آن مبهم باشد، اصل بر این است که انتساب باید بهصورت متعارف و قانونی احراز گردد و رفتار میتواند در معرض عنوان جعل یا استفاده از سند مجعول قرار گیرد.
امضای نمایندگی چه تفاوتی با جعل دارد و چگونه باید درست انجام شود؟
در امضای نمایندگی، شخص باید اختیار قانونی یا قراردادیِ امضا داشته باشد و این نمایندگی در خودِ سند منعکس شود؛ یعنی به نحوی امضا کند که برای هر خوانندهای روشن باشد امضا «به نمایندگی» است نه به جای امضای شخص اصیل. اگر فرد، امضای اصیل را تقلید کند و نمایندگی را پنهان نگه دارد، سند ظاهراً به نامِ اصیل صادر میشود و همین پنهانکاری میتواند عنصر تقلب را تقویت کند و ریسک کیفری و حقوقی را بالا ببرد.